Mural „Bohaterowie Ziemi Świętokrzyskiej”
Mural „Bohaterowie Ziemi Świętokrzyskiej” zajmuje niemal 82 m² na elewacji budynku 103. Batalionu Lekkiej Piechoty w Ostrowcu Świętokrzyskim. Odsłonięty 29 września 2023 roku, powstał z inicjatywy Fundacji Nowa Przestrzeń jako działanie edukacyjne, którego celem jest przybliżenie mieszkańcom, szkołom i młodzieży historii regionu oraz uhonorowanie lokalnych bohaterów walczących o niepodległość Polski podczas II wojny światowej. Mural nie tylko upiększa centrum miasta, lecz także pełni rolę codziennego przypomnienia o poświęceniu tych legendarnych postaci dla Ojczyzny.
Pomysł na mural zrodził się kilka lat wcześniej. Koncept pojawił się około 2019–2020 roku, a jego celem było uhonorowanie bohaterów Ziemi Świętokrzyskiej. Prace planistyczne i organizacyjne trwały blisko cztery lata. Po konsultacjach z Instytutem Pamięci Narodowej oraz Wojskiem Polskim wybrano cztery postacie, które zostały przedstawione na murze. Lokalizację wybrano nieprzypadkowo – ściana batalionu na osiedlu Słonecznym znajduje się w dobrze widocznym, centralnym punkcie Ostrowca. Projekt graficzny i malarskie wykonanie powierzone zostało zespołowi artystów z Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Całość zrealizowano przy wsparciu Delegatury IPN w Kielcach oraz lokalnych władz.
Mural upamiętnia czterech żołnierzy Ziemi Świętokrzyskiej, którzy walczyli o wolność Polski w czasie II wojny światowej:
mjr Henryk Dobrzański „Hubal” – legendarny oficer kawalerii, który po klęsce wrześniowej utworzył Oddział Wydzielony Wojska Polskiego i walczył z Niemcami do 1940 r. Zginął w walce, stając się symbolem niezłomnego oporu.
mjr Jan Piwnik „Ponury” – dowódca oddziałów Armii Krajowej operujących w Puszczy Świętokrzyskiej. Absolwent ostrowieckiego Gimnazjum im. Joachima Chreptowicza, zginął w 1944 r. na Nowogródczyźnie.
mjr Eugeniusz Gedymin Kaszyński „Nurt” – zastępca i następca „Ponurego” na stanowisku dowódcy oddziałów AK. Po wojnie pozostał symbolem odwagi i patriotyzmu; jest patronem 10. Świętokrzyskiej Brygady WOT.
kpt. Stanisław Pałac „Mariański” – żołnierz AK, dowódca III kompanii w zgrupowaniu „Ponurego”, a później zastępca dowódcy 2. Pułku Piechoty AK. Po wojnie propagował wiedzę o partyzantce i regionie.
Ich wizerunki przedstawiono w jednej kompozycji, tworząc swoisty panteon bohaterów świętokrzyskiej ziemi. Jak podkreśliła Teresa Piwnik, bratanica „Ponurego”, to jedyny znany mural łączący tych kilku bohaterów wojennych w jednym obrazie.
Uroczyste odsłonięcie muralu odbyło się 29 września 2023 roku o godzinie 17:00 na terenie batalionu. W wydarzeniu uczestniczyli mieszkańcy, uczniowie, żołnierze, harcerze, przedstawiciele samorządu i organizacji kombatanckich, a także rodziny upamiętnionych bohaterów – m.in. Barbara i Teresa Piwnik. Oprawę artystyczną zapewniła orkiestra dęta z Kunowa oraz Maja Wójcicka ze Studia Wokalnego„Pandora”. Instytut Pamięci Narodowej przygotował plenerową wystawę o Janie Piwniku „Ponurym”. Wydarzenie zostało poprzedzone cyklem trzech darmowych projekcji filmowych w ostrowieckim kinie „Etiuda”, poprzedzonych prelekcją historyczną wprowadzającą w temat przedstawiony w filmie.
Mural „Bohaterowie Ziemi Świętokrzyskiej” to coś więcej niż sztuka uliczna – to trwałe narzędzie edukacji historycznej i wyraz patriotyzmu wpisany w tkankę miasta. Przypomina, że Świętokrzyskie to ziemia bogata w heroiczne dzieje, od powstania styczniowego po walki partyzanckie II wojny światowej. Projekt spotkał się z ogromnym zainteresowaniem społeczności lokalnej – mieszkańcy z dumą podkreślają, że mural stał się nowym symbolem miasta i źródłem tożsamości regionalnej.
Mural jest dziś największym historycznym dziełem ściennym w centrum Ostrowca Świętokrzyskiego. Upamiętnia czterech synów świętokrzyskiej ziemi – Hubala, Ponurego, Nurta i Mariańskiego – łącząc przeszłość z teraźniejszością i ucząc, że pamięć o nich jest naszym moralnym obowiązkiem.
